فصل دوّم بندر عباسى از سقوط اصفهان تا روى كار آمدن قاجاريه ( 1 ) نادر شاه و مسئله بندر عباسى ( 1148 تا 1160 ق . / 1735 تا 1747 م . ) ظهور نادر شاه افشار در ايران و قدرت گرفتن او بارقه اميدى در دل ساحل‌نشينان و ساكنان بندرعباسى ايجاد كرد ، چه نادر درصدد ايجاد نظم و امنيت مجدد در كشور و در انديشه استقرار قدرت مركزى در سواحل برآمده بود . وى به ايجاد امنيت در نواحى پس‌كرانه‌اى خليج فارس اهميت شايانى مىداد و عمليات گسترده نظامى او و سردارانش عليه شورش « محمد خان بلوچ » و « شيخ احمد مدنى » « 1 » و اقدام نظامى عليه تجاوزهاى امام مسقط به « بحرين » ، « 2 » نشان‌دهندهء توجه ايران به مسائل خليج فارس بود . اما از مهم‌ترين اقدامات او را در جهت اعاده قدرت ايران در سواحل خليج فارس مىتوان از « تشكيل ناوگان دريايى » و « مداخله مستقيم در امور مسقط » ياد كرد . نادر شاه با آگاهى كامل از شرايط ايجاد شده ، در صدد برآمد با اصلاح بزرگ‌ترين ضعف ايران در خليج فارس ، موقعيت مناسبى را براى بندر عباسى و نواحى مجاور آن پديد آورد . از طرف ديگر با مداخله مستقيم و لشكركشى به عمان ، در واقع به نوعى عمليات نظامى تنبيهى و تلافىجويانه دست زد . هدف اصلى او نشان دادن توانمندى نظامى و اقتدار ايران به امام مسقط بود تا از اين طريق بتواند موقعيت جديدى را در خليج فارس ايجاد كند . فرار سران افغانى از بندر عباسى به سمت مسقط و پناهنده شدن « محمد خان بلوچ » به جزيره كيش ، نادر شاه را متوجه ضعف اساسى نيروهاى نظامىاش كرد ، كه همانا نداشتن ناوگان دريايى بود . نادر شاه براى حل اين مشكل اساسى در سال 1147 ق . / 1734 م . يكى از فرماندهان شايسته خود را به نام « عبد اللطيف خان » به سمت « والىگرى دشتستان و شولستان و قبودانى كل سواحل و بنادر » منصوب كرد . « 3 » فرمانده نيروى درياى ايران در نخستين اقدام خود درصدد خريد كشتىهاى جنگى و حمل‌ونقل برآمد و از اين‌رو طى مسافرتى به بندر عباسى با مقامات كمپانى هند شرقى انگليس و هلند وارد مذاكره شد . « 4 » نمايندگان مذكور پس از مشاوره با يكديگر پاسخ دادند كه نمىتوانند با اين درخواست موافقت كنند و تذكر دادند كه بدون كسب اجازه از مسئولان كمپانى ، قادر به تصميم‌گيرى نيستند . پس از چند روز مذاكره ، مقامات كمپانى هلند در بندر عباسى به او اطلاع دادند كه با درخواست ايران موافقت نشده است . « 5 » لطيف خان به تلاش خود براى خريد كشتىهاى اروپايى ادامه داد و نهايتا موفق به خريد يك فروند كشتى از يك تبعه اروپايى به نام « ودل » ( Weedel ) شد . نمايندهء كمپانى پس از اطلاع از اين امر ، نگرانى شديد خود را به اين مضمون اعلام كرد كه « اميدواريم اين عمل ديوانه‌وار آن آدم بىكله ، ما را درگير مشكلات عمده با خان نسازد ، زيرا پاسخ قبلى ما به او در اين مورد كاملا برعكس بوده است . » « 6 » لطيف خان در همان ايام توانست يك فروند كشتى را متعلق به يك انگليسى به نام « كوك » ( Kook ) را هم بخرد . كوشش‌هاى او و محمد تقى خان شيرازى بيگلربيگى - والى فارس - براى جلب رضايت مسئولان كمپانى در زمينهء فروش كشتى به ايران به جايى نرسيد . اما لطيف خان به هر نحوى بود شيخ راشد ، ضابط بندر باسعيدو را راضى كرد دو فروند كشتى به او بفروشد . ايجاد روابط نزديك با سران طوايف هوله نشان مىدهد كه نادر شاه به اهميت موقعيت آنان در حفظ تعادل

--> ( 1 ) . براى آگاهى بيشتر از حوادث مرتبط با شورش « شيخ احمد مدنى » بنگريد به : Aubin , Jean , « Le Sunnite du Laristan et la chutes du Safavid , » REI , Paris , 1969 . - فارس‌نامه ناصرى ، پيشين ، صص 524 ، 526 ، 529 ، 530 همچنين : كرامتى ، محمد هادى ، تاريخ دلگشاى اوز ، شيراز ، 1370 ؛ همچنين : فلور ، ويلم ، شورش شيخ احمد مدنى ، ترجمه ابو القاسم سرّى ، تهران ، نشر توس ، 1371 ، صص 209 - 119 . ( 2 ) . براى آگاهى از اقدامات نادر شاه در بحرين بنگريد به : استرآبادى ، ميرزا مهدى خان ، جهانگشاى نادرى ، به اهتمام سيد عبد اللّه انوار ، انجمن آثار ملى ايران ، 1341 ، ص 727 . ( 3 ) . براى آگاهى از متن اين فرمان بنگريد به : رايين ، اسماعيل ، دريانوردى ايرانيان ، تهران ، سازمان انتشارات جاويدان ، 1356 ، ج 2 ، ص 631 . ( 4 ) . The Persian Gulf Precis , Vol 1 . p . 46 . ( 5 ) . فلور ، ويلم ، حكومت نادر شاه ، ترجمه ابو القاسم سرّى ، انتشارات توس ، تهران ، 1368 ، صص 145 - 144 . ( 6 ) . لاكهارت ، لارنس ، نيروى دريايى نادر شاه ، مجله باستانشناسى و تاريخ ، شماره 8 و 9 ، 1369 ، ص 59 .